Voor het loten van burgers werd in het oude Athene een soort lotingsapparaat gebruikt. Dit lotingsapparaat, kleroterion genoemd, maakte het mogelijk om betrouwbaar en efficiënt te loten.
Burgers die voor een bepaald ambt in aanmerking wilden komen, hadden een soort naamplaatje. De verzamelde naamplaatjes werden in willekeurige volgorde in de sleuven van het lotingsapparaat gestoken. Daarbij kreeg elke stam zijn eigen (verticale) kolom met sleuven.
Bovenin het apparaat werden witte en zwarte knikkers gedaan: in totaal evenveel knikkers als het aantal met naamplaatjes gevulde (horizontale) rijen in de kleroterion. Het aantal witte knikkers stond voor het aantal benodigde — dus in te loten — rijen met in te loten burgers.
De gehusselde knikkers vielen in willekeurige volgorde omlaag door een buis, waar ze aan de onderkant een voor een uitkwamen. De rijen werden van boven naar beneden afgewerkt. In witte knikker betekende steeds: deze rij is ingeloot; een zwarte: deze rij is uitgeloot. De animatie hieronder klopt dus eigenlijk niet goed, omdat er geen rijen (vier burgers van elk een andere stam), maar kolommen (burgers van dezelfde stam) worden ingeloot en uitgeloot.

Er kon dus gestratificeerd worden geloot, om er dus voor te zorgen dat elke stam een gelijk aantal burgers kreeg in de ingelote groep. Op die manier konden er uit bepaalde stammen waaruit zich relatief weinig vrijwilligers hadden aangemeld, toch genoeg mensen worden ingeloot om het aandeel van die stam in de totale bevolking goed te weerspiegelen.
Bron: Historiker-Team baut antike Losmaschine nach, Universiteit Hamburg, 2017 (2 minuten)
In een artikel in de Scientific American over moderne lotingsalgoritmes, die nodig zijn omdat er tegelijkertijd op meerdere subgroepen zoals geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau etc. moet worden gestratificeerd, wordt ook de werking van het kleroterion duidelijk uitgelegd. Alleen hoe de kleuren van de knikkers worden gebruikt, is anders dan hierboven beschreven: hieronder betekent wit juist uitgeloot, goud betekent ingeloot.

In 2018 is er ook eens door middel van een simulatie uitgeprobeerd hoe lang het nou duurde om een groep mensen te loten, te zien in de video Simulation of the draw with kleroterion. Deze video geeft ook meteen een duidelijk beeld van hoe de lotingsprocedure nou eigenlijk in zijn werk ging.

Tatoeage van kleroterion (bron: What's next for deliberative democracy, Hugh Pope, 8 oktober 2024)
Zie ook: